Қызылорда қаласының Талсуат елді мекенінде орналасқан «Хан Бекіре 11» ауыл шаруашылығы өндірістік кооперативі бекіре өсірумен айналысады. Бұл өңірде бекіре балығы 1964 жылдан бастап табиғи ортадан жойылған болатын. Кооперативтің иесі Ғалымжан Нағиев балық шаруашылығын жеті жыл бұрын бастаған, ал бекіреге ерекше көңіл бөле бастағанына екі жыл ғана уақыт болды. Оның айтуынша, бастапқыда Қызылорда қаласы мен оның маңындағы су қоймаларында кең тараған сазан, дөңмаңдай, амур сияқты балықтарды өсіруден кейін бекірені қайта жаңғырту идеясы туған.
Ғалымжан Нағиев бекірені қайта өсіру жобасын қолға алар алдында Сырдария өзенінің су құрамындағы химиялық заттарға бекіренің төтеп бере алатындығын зерттеген. Алғашқы сынақтарын Түркістан облысының Леңгір қаласында өткізгеннен кейін, осы игі бастаманы туған қаласы Қызылордада жалғастыруды шешті. Талсуат елді мекенінде арнайы нысан құрылысы 2023 жылы басталып, биыл мамыр айынан бастап бекіре тұқымдарын өсіру жұмыстары Қызылорда қаласының аумағында жүргізілуде.
Кооперативте бекіре балығы тереңдігі 50 метр болатын жерасты ұңғымасынан алынған таза су маржандарында өсіріледі. Бұл су сүзгілер арқылы тазартылып, сапалы әрі қауіпсіз су болып пайдаланылады. Ғалымжан Нағиевтің айтуынша, табиғи жағдайда бекіре балықтарының уылдырығының өсу пайызы Қызылорда маңындағы су қоймаларында өте төмен – шамамен 1 пайыз болса, жасанды жолмен өсіру арқылы бұл көрсеткіш 50-80 пайызға дейін жетеді. Бұл әдіс балықтың өсуіне қолайлы жағдай жасап, өнімділікті арттыруға мүмкіндік береді.
Қазіргі таңда «Хан Бекіре 11» кооперативінде шамамен 5 мың бекіре шабағы бар. Алайда бассейн көлемінің шектеулі болуы және Қызылорда қаласында электр энергиясы мен су ресурстарының үнемді пайдаланылмауы өсудің қарқынына кедергі келтіруде. Сондықтан кооператив мемлекет тарапынан, соның ішінде «Amanat» партиясының «Ауыл аманаты» бағдарламасы аясындағы жеңілдетілген несиеге үміт артып отыр. Бұл қаржылай қолдау Қызылорда қаласындағы бекіре өсіру шаруашылығының инфрақұрылымын дамытуға, оның ішінде су мен электр энергиясын үнемдеуге мүмкіндік береді.
Бұл жоба су ресурстарын тиімді пайдаланып, экологияны жақсартуға бағытталған. Су қайта өңделіп, мыңға дейін қайталама пайдаланылуы арқылы судың үнемделуі мен шығынның азаюы көзделуде. Мысалы, бір тонна бекіре балығы өнімі үшін Қызылорда қаласында бұрын қажет болған 500 мың текше метр су көлемін едәуір қысқартуға болады.
Бекіре балығы «балықтардың патшасы» деп аталып, оның Қызылорда қаласы нарығында қара уылдырығы мен еті жоғары сұранысқа ие. Бұл балықтың келісі шамамен 10 мың теңгеге бағаланады. Ғалымжан Нағиев бекіренің денесінің құрт пен микробтарды қабылдамайтынын, керісінше адам ағзасына пайдалы дәрумендерге бай екенін ерекше атап өтті. Қызылорда қаласындағы бұл шаруашылықта бекіре балығының жемдік базасы мен күтімі жоғары деңгейде ұйымдастырылған, бұл балықтың сапалы әрі таза болуына мүмкіндік береді.
Табиғатта бекіренің ұрық шашып, көбеюі қиын болса да, бастама болашақта бұл мәселені шешуге бағытталған. Асыл тұқымды бекіре бірнеше жылдан кейін уылдырық шашып көбейетін болғандықтан, арнайы жасанды әдістер арқылы оның өсуін жеделдету қолға алынып отыр. Осылайша, Қызылорда қаласында қолға алынған бекіре өсіру жобасы өңірдің агроөнеркәсіп кешенін дамытуға, экологияны қалпына келтіруге және қала тұрғындарының табысын арттыруға маңызды серпін береді.
