Қызылорда үшін Сырдария – қаланың тарихы мен бүгінін жалғап тұрған табиғи нышандардың бірі. Енді өзеннің екі жағалауын байланыстыратын жаңа көпір шаһардың көлік қатынасын жеңілдетіп қана қоймай, оның сәулеттік келбетіне де жаңа сипат бермек. Жақында «Астана» шағын ауданы мен Президент саябағын жалғайтын жаяу жүргіншілер көпірінің құрылыс капсуласы салынып, маңызды жобаның алғашқы кезеңі басталды.
Жаңа өткелдің қажеттілігі қаланың осы бөлігіндегі қозғалыстың артуымен де байланысты. Жоба аяқталған кезде тұрғындар үшін өзеннің екі жағалауына қатынау ыңғайлырақ болып, жаяу жүргіншілер мен велосипедшілерге арналған қауіпсіз бағыт қалыптасады. Яғни нысан тек екі аумақты жалғайтын өткел емес, қаланың қоғамдық кеңістіктерін біріктіретін жаңа инфрақұрылымға айналмақ.
Жобаның жалпы құны 13 млрд теңгеге жуық. Құрылыс жұмыстарын «Әлем Құрылыс» компаниясы жүргізіп жатыр. Көпірдің ұзындығы 319,4 метр, ені 12 метр болады. Оның бойында ені үш метрлік жаяу жүргіншілер жолы қарастырылған. Велосипедшілер үшін екі бөлек жолақ салынады, әрқайсысының ені – 1,5 метр.
Мұндай нысанның қала үшін маңызы оның көлемімен ғана өлшенбейді. Қызылордада соңғы жылдары жол қозғалысын реттеу мен тұрғындарға қолайлы орта қалыптастыруға бағытталған жобалар қатар жүріп келеді. Сондықтан жаңа көпір осы өзгерістердің жеке бір бөлігі емес, қаланың көлік және қоғамдық кеңістігін жаңарту жұмыстарының жалғасы деуге болады.
Биыл Қызылорда қаласының жол-көлік инфрақұрылымын дамытуға 38 млрд теңге бағытталып, 23 жоба іске асырылуда. Оның аясында 71 көше күрделі жөндеуден өтіп, кейбірі қайта жаңғыртылуда. Бұл жұмыстардың негізгі мақсаты – көлік қозғалысын реттеу, жолдардың өткізу қабілетін арттыру және тұрғындардың қауіпсіз жүріп-тұруына жағдай жасау.
Осы қатарда «Бәйтерек» тұрғын ауданындағы оңтүстік магистральды канал арқылы өтетін жаңа көпір құрылысының да орны бөлек. Нысан пайдалануға берілген соң аудан ішіндегі көлік байланысы жеңілдеп, жол қатынасындағы бірқатар түйткілді шешуге мүмкіндік береді. Ал Торайғыров көшесінен «Қызылорда-Құмкөл» автожолына дейінгі Сағымбаев көшесін жаңарту жұмыстары қаланың негізгі көлік бағыттарының бірін жақсартуға бағытталған.
Бұл екі жоба өзара да сабақтас. Жаңарған көше мен жаңа көпір қаланың ішкі қозғалысын ғана емес, Қызылордаға сырттан кіріп-шығатын бағыттарды да тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Нәтижесінде халықаралық «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» дәлізі мен Астана бағытынан келетін жолдардың қала ішіндегі қозғалыспен байланысы жақсара түспек.
Жол инфрақұрылымындағы өзгеріс қала орталығымен шектелмейді. Қызылордаға қарасты елді мекендерде де көшелерді ретке келтіру жұмыстары жүргізіліп жатыр. Мәселен, Тасбөгет кентіндегі Иманов, Бозғұл-1, Наурыз және Есенов көшелерінің жолдары кеңейтіліп, жаяу жүргіншілер мен көлік қозғалысына қолайлы жағдай жасалуда.
Қаланың келбетін өзгертіп жатқан тағы бір бағыт – қоғамдық кеңістіктерді жаңарту. Бұл тұрғыда Президент саябағында атқарылған жұмыстар тұрғындардың күнделікті қажеттілігіне тікелей әсер етеді. Бұған дейін саябақ маңындағы автотұрақ мәселесі келушілер үшін қолайсыздық тудырса, қазір бұл аумақта кең автотұрақ іске қосылды.
Автотұрақтың пайда болуы саябаққа келетін көліктердің ретсіз орналасуын азайтып қана қоймай, демалыс аумағының өзінде қауіпсіз қозғалысты қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Осылайша абаттандыру жұмыстары тек көріктендірумен шектелмей, тұрғындардың нақты тұрмыстық қажеттіліктерін шешуге бағытталып отыр.
Қаладағы өзгерістің тағы бір маңызды бағыты Сырдария жағалауымен байланысты. Өзеннің қорғаныс бөгеттерін нығайту жұмыстары жүргізіліп, жағалау бойында жаяу жүргіншілер мен велосипедшілерге арналған екі жолақты бағыттар салынуда. Бұл аумақтың қауіпсіздігін күшейтумен қатар, өзен жағасын қала тұрғындары үшін тартымды қоғамдық кеңістікке айналдыруға мүмкіндік береді.
Жағалаудың жаңаруы демалыс инфрақұрылымымен де толықтырылып келеді. Жыл он екі ай жұмыс істейтін «Ай-Керім» оқу-сауықтыру орталығы пайдалануға берілді. Оның жанынан Ботаникалық бақтың ашылуы да қаладағы жасыл аймақтарды көбейтуге бағытталған жобалардың бірі болды.
Ботаникалық бақтың ерекшелігі – мұнда тек демалыс орны ғана емес, экологиялық білім мен мәдениетті дамытуға мүмкіндік беретін орта қалыптасып келеді. Өсімдіктердің алуан түрін жинақтайтын аумақ болашақта қала тұрғындары мен туристер жиі баратын орындардың біріне айналуы мүмкін. Осы арқылы Қызылорданың ішкі туризмге арналған әлеуетін арттыруға да мүмкіндік бар.
Қаладағы қоғамдық кеңістіктердің көбеюі мәдени нысандардың дамуымен қатар жүріп жатыр. Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес Президенттік кітапхана мен драма театрдың құрылысы басталды. Бұл нысандар пайдалануға берілген кезде қаланың мәдени өміріне жаңа серпін беріп, орталықтағы қоғамдық белсенділікті арттыра түспек.
Ал өзен жағасындағы аумақтың жаңа келбетін тұрғын үй және қонақүй жобалары да толықтырады. Президент саябағына жақын жерде тоғыз қабатты 15 тұрғын үй кешені бой көтеріп жатыр. Осы аумақта халықаралық талаптарға сай қонақүй салынуда. Оның құрамында бес жұлдызды және 100-ден астам қонақты қабылдай алатын үш жұлдызды IBIS қонақүйі қарастырылған.
Қонақүй инфрақұрылымының пайда болуы қала үшін тек жаңа ғимараттардың көбеюі емес. Бұл Қызылордаға келетін қонақтардың орналасуына мүмкіндік жасап, өңірдің туристік және іскерлік әлеуетін арттыруға әсер ететін факторлардың бірі. Әсіресе жағалау, саябақ, мәдени нысандар және жаңа көлік бағыттары бір аумақта шоғырланса, бұл бөліктің қаланың жаңа қоғамдық орталығына айналу мүмкіндігі артады.
Оған қоса қалада 200 орынға арналған перинаталдық орталықтың құрылысы жүріп жатыр. Яғни бір аумақта тұрғын үй, әлеуметтік нысандар, демалыс орындары және туристік инфрақұрылым қатар дамып келеді. Бұл Қызылорданың жекелеген нысандарды ғана емес, тұтас қалалық аумақтарды кешенді дамытуға көшіп жатқанын көрсетеді.
Дегенмен Сырдария арқылы өтетін көпір жобалары мұнымен шектелмейді. Қала мен сол жағалауды тікелей байланыстыратын тағы бір автожол көпірін салу жоспарда бар. Иса Тоқтыбаев көшесінен өзен арқылы өтетін бұл нысанның құны 19,5 млрд теңге деп бағаланып отыр. Құрылысқа қажетті қаржыны республикалық бюджеттен қарастыру жөнінде өтінім берілген.
Егер аталған жоба да жүзеге асса, Сырдария арқылы өтетін көлік бағыттарының саны артып, қаланың екі жағалауы арасындағы байланыс жаңа деңгейге көтеріледі. Бұл әсіресе тұрғын үй құрылысы мен жаңа әлеуметтік және туристік нысандар көбейіп келе жатқан жағдайда маңызды.
Жалпы, Қызылордадағы соңғы өзгерістерді бір ғана жол құрылысы немесе абаттандыру жобасы ретінде қарау қиын. Қалада көлік қозғалысын жақсартатын көпірлер салынып, көшелер жаңартылып, жағалау ретке келтіріліп, саябақтар мен қоғамдық орындар жаңғыртылып жатыр. Оған тұрғын үй, әлеуметтік және туристік нысандар қосылуда.
Басталған жаңа көпір құрылысы осы өзгерістердің көрнекі нүктелерінің біріне айналмақ. Бір жағында – «Астана» шағын ауданы, екінші жағында – Президент саябағы. Ал олардың арасындағы жаңа өткел тек екі нүктені жалғап қоймай, қаланың көлік жүйесі мен қоғамдық кеңістігін өзара жақындастырады.
Сырдарияның қос жағалауы бір-біріне жақындаған сайын Қызылорданың да қалалық кеңістігі өзгере түспек. Алдағы жылдары іске асатын жол, көпір, жағалау, тұрғын үй және мәдени жобалардың нәтижесінде шаһардың жаңа архитектуралық және қоғамдық орталығы қалыптасуы мүмкін.
